Kinh tế ASEAN 2026: Đột phá từ Hội nghị AEM Retreat 32 với ‘Kiềng ba chân’ Chiến lược

Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN hẹp (AEM Retreat) lần thứ 32 đã kết thúc thành công rực rỡ vào chiều ngày 13 tháng 3 năm 2026. Đây không chỉ là một cuộc họp thường niên mà còn là bước ngoặt quyết định cho tương lai kinh tế của khối trong thập kỷ tới. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang đối mặt với nhiều biến số, các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN đã cùng nhau kiến tạo một bản đồ lộ trình mới, tập trung vào ba động lực tăng trưởng bền vững: Chuyển đổi số (Digital Transformation), Chuyển dịch xanh (Green Transition), và Tăng trưởng bao trùm (Inclusive Growth).

1. Chuyển đổi số: Hiệp định DEFA và tương lai kinh tế số nghìn tỷ đô

Trọng tâm hàng đầu của AEM Retreat 32 chính là việc đẩy mạnh triển khai Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA). Các Bộ trưởng đã thống nhất rút ngắn thời gian hoàn tất các vòng đàm phán quan trọng để hiệp định này có thể đi vào vận hành đầy đủ trước năm 2027. DEFA được kỳ vọng sẽ giúp quy mô kinh tế số ASEAN tăng gấp đôi, đạt mức 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Việc chuẩn hóa các quy tắc về dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, bảo mật thông tin và thanh toán số không dùng tiền mặt đã được thảo luận sâu. ASEAN đang nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái nơi một doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận khách hàng tại Indonesia hoặc Philippines thông qua một hệ thống thanh toán đồng nhất bằng mã QR chung của khu vực. Điều này không chỉ giảm chi phí giao dịch mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo không giới hạn.

2. Chuyển dịch xanh: ASEAN và cuộc đua trung hòa Carbon

Chủ đề ‘Chuyển dịch xanh’ đã chiếm phần lớn thời lượng của hội nghị năm nay. Các Bộ trưởng nhấn mạnh rằng phát triển bền vững không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để duy trì lợi thế cạnh tranh của ASEAN trên thị trường quốc tế, đặc biệt là khi các thị trường lớn như EU hay Mỹ bắt đầu áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Tại hội nghị, Khung kinh tế tuần hoàn ASEAN đã được nâng cấp với những tiêu chuẩn cụ thể về sản xuất sạch và quản lý rác thải công nghiệp. Các quốc gia thành viên cam kết thúc đẩy thị trường carbon khu vực và kết nối lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid) để tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng tái tạo từ thủy điện, điện gió và điện mặt trời. Điều này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn đảm bảo an ninh năng lượng cho một khu vực đang có tốc độ công nghiệp hóa nhanh nhất thế giới.

3. Tăng trưởng bao trùm: Không để ai bị bỏ lại phía sau

Một điểm mới nổi bật tại AEM Retreat 32 chính là định hướng ‘Tăng trưởng bao trùm’. Các Bộ trưởng đã dành nhiều thời gian thảo luận về việc hỗ trợ các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) – xương sống của nền kinh tế ASEAN, chiếm tới hơn 90% tổng số doanh nghiệp trong khu vực. Hội nghị đã thông qua sáng kiến ‘Cổng thông tin hỗ trợ MSMEs ASEAN’, cung cấp các công cụ đào tạo kỹ năng số và hỗ trợ tài chính vi mô. Mục tiêu là giúp các doanh nghiệp ở vùng sâu vùng xa, các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thể tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo lại nguồn nhân lực (Reskilling) để thích ứng với AI và tự động hóa cũng được nhấn mạnh, nhằm chuẩn bị cho lực lượng lao động trẻ của ASEAN trước những làn sóng công nghệ mới.

4. Việt Nam: Mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực

Đóng góp vào thành công của hội nghị, đoàn Việt Nam đã đưa ra nhiều sáng kiến thiết thực về việc tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Việt Nam khẳng định vai trò là trung tâm sản xuất công nghệ cao và nông nghiệp sạch của khối. Sự chủ động của Việt Nam trong việc thúc đẩy ASEAN Single Window (Cơ chế một cửa ASEAN) đã được các nước đánh giá cao, giúp cắt giảm thời gian thông quan hàng hóa lên tới 40%. Trong tương lai, Việt Nam sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng giữa ASEAN và các đối tác ngoại khối thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, góp phần duy trì đà tăng trưởng dương cho toàn khu vực dù kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.

5. Tầm nhìn hướng tới ASEAN 2045

Kết thúc hội nghị, các Bộ trưởng đã ra tuyên bố chung khẳng định sự đoàn kết và quyết tâm chính trị cao độ. ASEAN đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2030. Những quyết sách từ AEM Retreat 32 vào tháng 3 năm 2026 chính là bệ phóng để hiện thực hóa tầm nhìn ASEAN 2045: một khu vực tự cường, sáng tạo và thịnh vượng. Với sự kết hợp giữa sức mạnh của công nghệ số và cam kết bảo vệ môi trường, ASEAN đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về một mô hình phát triển kinh tế kiểu mới, nơi lợi nhuận kinh tế luôn song hành cùng trách nhiệm xã hội và môi trường.