Bước Ngoạt BRICS: Vì Sao Một Thành Viên Chủ Chốt ‘Quay Xe’ Nối Lại Việc Sử Dụng Đồng USD?

Trong suốt thập kỷ qua, thế giới đã chứng kiến một làn sóng mạnh mẽ mang tên phi đô la hóa. Khối BRICS, dẫn đầu bởi các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Nga và Ấn Độ, đã liên tục thúc đẩy các chương trình nghị sự nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD trong giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, một diễn biến mới đây từ một thành viên quan trọng trong khối đã gây chấn động dư luận quốc tế khi quốc gia này bắt đầu cân nhắc việc nối lại việc sử dụng đồng USD trong một số hoạt động kinh tế then chốt. Đây không chỉ là một bước lùi tạm thời mà còn là minh chứng cho sự thống trị bền bỉ của đồng bạc xanh trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Bối cảnh của chiến dịch phi đô la hóa trong khối BRICS

Chiến dịch phi đô la hóa không phải là một phong trào mới. Nó bắt đầu như một phản ứng trước việc Mỹ sử dụng đồng USD như một công cụ trừng phạt kinh tế và áp lực chính trị. Đối với các quốc gia BRICS, việc đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán song phương được coi là một bước đi chiến lược để bảo vệ chủ quyền kinh tế. Nga và Trung Quốc là hai quốc gia đi đầu, thiết lập các hệ thống thanh toán thay thế cho SWIFT và khuyến khích các đối tác sử dụng đồng Nhân dân tệ hoặc Rúp.

Những thách thức thực tế khi rời xa đồng USD

Dù mục tiêu nghe có vẻ lý tưởng, nhưng việc thực thi lại gặp phải vô vàn rào cản. Một trong những vấn đề lớn nhất là tính thanh khoản. Đồng USD hiện diện ở mọi ngóc ngách của thị trường tài chính thế giới, từ thị trường hàng hóa (dầu mỏ, vàng) đến các khoản vay liên ngân hàng. Khi một quốc gia BRICS cố gắng giao dịch bằng nội tệ, họ thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đối tác sẵn sàng chấp nhận các đồng tiền có biến động cao và tính thanh khoản thấp.

Vì sao quốc gia này lại chọn ‘quay xe’?

Trường hợp của quốc gia chủ chốt này (điển hình như các tín hiệu gần đây từ Ai Cập hoặc một số quốc gia mới gia nhập BRICS) phản ánh sự va chạm giữa lý tưởng chính trị và thực tế kinh tế. Có ba nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này: Lạm phát phi mã, Thiếu hụt nguồn cung ngoại tệ, và Áp lực nợ công.

1. Khủng hoảng lạm phát và sự mất giá của nội tệ

Khi một quốc gia cố gắng tách rời khỏi hệ thống USD mà chưa có một nền tảng tài chính đủ mạnh, nội tệ của họ thường rơi vào tình trạng mất giá nghiêm trọng. Lạm phát tăng cao khiến niềm tin của nhà đầu tư và người dân suy giảm. Trong bối cảnh đó, đồng USD vẫn là ‘vịnh tránh bão’ an toàn nhất. Việc nối lại sử dụng USD giúp ổn định tâm lý thị trường và kiểm soát giá cả hàng hóa nhập khẩu vốn được định giá bằng đô la.

2. Sự bế tắc trong thanh toán đa biên

Mặc dù BRICS đã thảo luận về một đồng tiền chung, nhưng dự án này vẫn còn nằm trên giấy. Việc giao dịch bằng đồng nội tệ giữa hai quốc gia thường dẫn đến tình trạng mất cân bằng thương mại. Ví dụ, Nga tích trữ quá nhiều đồng Rupee của Ấn Độ mà không biết dùng vào việc gì khác ngoài việc mua hàng từ Ấn Độ. Điều này khiến các dòng vốn bị ứ đọng, không thể tái đầu tư vào thị trường toàn cầu một cách linh hoạt như đồng USD.

Sức mạnh khó lay chuyển của đồng bạc xanh

Đồng USD không chỉ là một loại tiền tệ; nó là nền tảng của niềm tin toàn cầu. Hệ thống pháp lý minh bạch của Mỹ, tính thanh khoản cực cao của thị trường trái phiếu kho bạc và sự thống trị của các định chế tài chính phương Tây khiến cho việc thay thế USD trở thành một nhiệm vụ kéo dài hàng thập kỷ, nếu không muốn nói là hàng thế kỷ. Các quốc gia BRICS nhận ra rằng, dù muốn giảm ảnh hưởng của Mỹ, họ vẫn cần một công cụ ổn định để duy trì tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn.

Tác động đến cấu trúc nội bộ của BRICS

Việc một thành viên quan trọng nối lại sử dụng USD tạo ra một tiền lệ đáng lo ngại cho khối. Nó cho thấy sự thiếu đồng nhất trong chiến lược hành động và sự yếu kém của các phương án thay thế hiện tại. Điều này buộc các nhà lãnh đạo BRICS phải xem xét lại lộ trình phi đô la hóa, chuyển từ thái độ cực đoan sang một cách tiếp cận thận trọng và đa dạng hóa thực chất hơn.

Tương lai của hệ thống tài chính đa cực

Mặc dù có sự ‘quay xe’, xu hướng đa cực hóa tài chính sẽ không dừng lại. Các quốc gia sẽ tiếp tục thử nghiệm với tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) và các cơ chế hoán đổi tiền tệ. Tuy nhiên, sự kiện này là một bài học đắt giá: Chủ quyền kinh tế không thể đạt được chỉ bằng các quyết định hành chính mà phải dựa trên sức mạnh thực tế của nền sản xuất và niềm tin thị trường. Đồng USD có thể suy yếu về vị thế tương đối, nhưng nó vẫn sẽ là xương sống của kinh tế thế giới trong tương lai gần.

Kết luận

Sự cân nhắc nối lại sử dụng đồng USD của quốc gia chủ chốt trong BRICS là một dấu mốc quan trọng, hạ nhiệt những cái đầu nóng đang muốn lật đổ trật tự tài chính hiện tại một cách vội vã. Kinh tế toàn cầu là một mạng lưới chằng chịt, và việc tách rời khỏi mắt xích quan trọng nhất như đồng USD đòi hỏi một quá trình chuyển đổi đau đớn và phức tạp hơn rất nhiều so với những tuyên bố chính trị trên mặt báo. Ổn định kinh tế cuối cùng vẫn là ưu tiên hàng đầu của bất kỳ chính phủ nào, vượt lên trên cả những tham vọng về địa chính trị.