Bước Ngoặt Lịch Sử: Luật Công Nghiệp Công Nghệ Số 2025 Và Kỷ Nguyên Khai Thác Tài Sản Số Tại Việt Nam
Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng cửa quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số toàn diện. Việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 không chỉ đơn thuần là một hành động lập pháp, mà còn là bản tuyên ngôn về sự sẵn sàng của quốc gia trong việc làm chủ các công nghệ tiên phong. Có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, bộ luật này hứa hẹn sẽ giải quyết những ‘vùng xám’ pháp lý đã tồn tại bấy lâu nay, đặc biệt là trong lĩnh vực tài sản số và công nghệ tài chính.
1. Sự Thừa Nhận Pháp Lý Cho Tài Sản Số: Từ ‘Ảo’ Đến ‘Thực’
Một trong những điểm sáng nhất của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 chính là định nghĩa và khung pháp lý dành cho tài sản số (Digital Assets). Trong suốt thập kỷ qua, các khái niệm như tiền mã hóa, NFT, hay các dữ liệu có giá trị kinh tế vẫn nằm trong trạng thái mập mờ, khiến cả doanh nghiệp và nhà đầu tư gặp nhiều rủi ro pháp lý. Với bộ luật mới, tài sản số được nhìn nhận như một loại tài sản có thể định giá, giao dịch và được bảo hộ quyền sở hữu.
Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Blockchain sẽ có một hành lang pháp lý an toàn để phát triển. Việc quản lý tài sản số không còn dừng lại ở mức độ cấm đoán hay lờ đi, mà chuyển sang hình thức quản lý có kiểm soát. Các quy định về đăng ký sàn giao dịch tài sản số, cơ chế chống rửa tiền (AML) và bảo vệ quyền lợi người dùng sẽ được thiết lập chặt chẽ, giúp Việt Nam thoát khỏi danh sách các quốc gia có mức độ rủi ro cao về gian lận tài chính số.
2. Cơ Chế Thử Nghiệm Có Kiểm Soát (Sandbox): Bệ Phóng Cho Đổi Mới Sáng Tạo
Để bắt kịp tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã đưa vào cơ chế Sandbox (khung pháp lý thử nghiệm). Đây là một bước đi đột phá, cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới, những công nghệ chưa có tiền lệ trong một không gian giới hạn và có sự giám sát của các cơ quan quản lý.
Cơ chế này đặc biệt quan trọng đối với các startup trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và các giải pháp Internet vạn vật (IoT). Thay vì phải chờ đợi hàng năm trời để có một văn bản pháp lý chính thức, doanh nghiệp có thể triển khai ngay dự án dưới sự bảo trợ của cơ chế Sandbox. Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro cho xã hội mà còn giúp các nhà làm luật thu thập dữ liệu thực tế để hoàn thiện chính sách trong tương lai.
3. Ưu Đãi Thuế Và Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài (FDI)
Chính phủ Việt Nam thể hiện quyết tâm xây dựng một trung tâm công nghệ của khu vực bằng cách đưa ra các gói ưu đãi chưa từng có. Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 quy định rõ các mức ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT) cho các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sản xuất chip bán dẫn, phát triển phần mềm và dịch vụ hạ tầng số.
Ngoài ra, các chuyên gia công nghệ nước ngoài và các chuyên gia Việt kiều khi về nước làm việc trong các khu công nghệ số trọng điểm cũng sẽ nhận được những ưu đãi về thuế thu nhập cá nhân và đơn giản hóa thủ tục cư trú. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái thu hút nguồn vốn FDI không chỉ ở giá trị tài chính mà còn ở hàm lượng tri thức và công nghệ cao. Các tập đoàn lớn như NVIDIA, Intel hay Samsung sẽ có thêm lý do để mở rộng trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam thay vì chỉ tập trung vào lắp ráp công nghiệp.
4. Đạo Đức AI Và An Ninh Dữ Liệu
Không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế, bộ luật này còn đặc biệt chú trọng đến khía cạnh đạo đức trong công nghệ. Sự bùng nổ của AI mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đi kèm với rủi ro về thông tin sai lệch và xâm phạm quyền riêng tư. Luật quy định các nguyên tắc cơ bản cho việc phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam, bao gồm tính minh bạch, tính chịu trách nhiệm và đảm bảo không gây hại cho con người.
Dữ liệu được coi là ‘dầu mỏ’ của kỷ nguyên số. Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 quy định nghiêm ngặt về việc lưu trữ và xử lý dữ liệu người dùng trong nước. Các nền tảng số xuyên biên giới buộc phải tuân thủ các quy định về chủ quyền dữ liệu của Việt Nam, đảm bảo rằng thông tin cá nhân của công dân được bảo vệ tối đa trước các cuộc tấn công mạng hoặc sử dụng trái phép.
5. Thách Thức Trong Việc Thực Thi
Dù mang lại nhiều triển vọng, nhưng việc thực thi Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 cũng đối mặt với không ít thách thức. Thứ nhất là năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ trước những biến đổi quá nhanh của công nghệ. Thứ hai là sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Thông tin và Truyền thông, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính trong việc giám sát tài sản số và dòng vốn kỹ thuật số.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có thể gặp khó khăn bước đầu trong việc thích nghi với các tiêu chuẩn kỹ thuật và báo cáo mới. Do đó, lộ trình từ nay đến năm 2026 cần có những buổi hội thảo hướng dẫn và hỗ trợ chuyển đổi một cách đồng bộ từ cấp trung ương đến địa phương.
6. Tầm Nhìn 2030: Việt Nam Trở Thành Quốc Gia Số
Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là một phần của chiến lược quốc gia nhằm đưa đóng góp của kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030. Với một nền tảng pháp lý vững chắc, Việt Nam không còn là nơi chỉ gia công phần mềm mà sẽ trở thành nơi sản sinh ra các sản phẩm công nghệ ‘Make in Vietnam’ có sức cạnh tranh toàn cầu.
Tóm lại, sự ra đời của luật này là một bước đi táo bạo, minh chứng cho tầm nhìn xa trông rộng của chính phủ. Các doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu kỹ các điều khoản, đặc biệt là về tài sản số và cơ chế Sandbox để nắm bắt cơ hội vàng ngay khi luật có hiệu lực. Kỷ nguyên của những tỷ phú số và các tập đoàn công nghệ tỷ đô tại Việt Nam có lẽ chỉ mới bắt đầu.
