Kinh tế toàn cầu 2026: Tại sao AI bùng nổ nhưng tăng trưởng vẫn dậm chân ở mức 2,6%?
Bước sang năm 2026, thế giới đang chứng kiến một trong những nghịch lý kinh tế kỳ lạ nhất trong lịch sử hiện đại. Một mặt, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ tự động hóa đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống sản xuất, hứa hẹn một cuộc cách mạng năng suất chưa từng có. Mặt khác, các tổ chức tài chính quốc tế như IMF và World Bank lại đưa ra con số dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu đầy khiêm tốn: 2,6%. Con số này không hề nhích lên so với năm 2025, đặt ra một câu hỏi lớn cho các nhà hoạch định chính sách: Tại sao ‘phép màu’ công nghệ vẫn chưa thể chuyển hóa thành những con số tăng trưởng rực rỡ?
1. Nghịch lý Solow trong kỷ nguyên AI: Khi công nghệ chưa hóa thành tiền
Năm 1987, nhà kinh tế học Robert Solow từng nói: ‘Bạn có thể thấy kỷ nguyên máy tính ở mọi nơi, ngoại trừ trong các số liệu thống kê năng suất’. Năm 2026, lịch sử dường như đang lặp lại với AI. Dù các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và hệ thống tự động hóa đã giúp doanh nghiệp cắt giảm nhân sự và tối ưu hóa quy trình, nhưng tác động thực tế lên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vẫn có độ trễ nhất định.
Các chuyên gia chỉ ra rằng, việc triển khai AI đòi hỏi một lượng vốn đầu tư khổng lồ vào hạ tầng dữ liệu và trung tâm năng lượng. Trong giai đoạn 2025-2026, phần lớn dòng tiền vẫn đang nằm ở dạng ‘đầu tư hạ tầng’ thay vì ‘đầu ra thương mại’. Hơn nữa, quá trình đào tạo lại lực lượng lao động để thích nghi với AI không thể diễn ra trong một sớm một chiều, dẫn đến sự đứt gãy tạm thời trong chuỗi cung ứng giá trị chất lượng cao.
2. Áp lực nợ công và ‘di chứng’ từ kỷ nguyên lãi suất cao
Mặc dù lạm phát đã phần nào được kiểm soát vào đầu năm 2026, nhưng bóng ma của giai đoạn lãi suất cao (2023-2024) vẫn còn ám ảnh. Nhiều quốc gia đang phải đối mặt với nghĩa vụ trả nợ khổng lồ. Việc thắt chặt chi tiêu công để phục hồi ngân sách đã vô tình bóp nghẹt các động lực tăng trưởng nội tại. Tại Mỹ và EU, chi phí vay vốn vẫn neo ở mức đủ cao để khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) phải dè chừng trong việc mở rộng quy mô sản xuất.
2.1. Sự phân hóa giữa các nền kinh tế lớn
Trong khi Mỹ vẫn duy trì được sức mạnh nhờ sự dẫn đầu về công nghệ, Trung Quốc lại đang loay hoay với bài toán bất động sản và già hóa dân số. Sự trì trệ của các đầu tàu kinh tế cũ khiến cho con số tăng trưởng trung bình toàn cầu không thể bứt phá khỏi ngưỡng 2,6%. Các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ hay Đông Nam Á dù có tốc độ tăng trưởng tốt hơn nhưng chưa đủ sức nặng để kéo cả ‘cỗ xe’ toàn cầu đi nhanh hơn.
3. Rào cản địa chính trị và sự phân mảnh thương mại
Năm 2026 ghi nhận xu hướng ‘Friend-shoring’ (dịch chuyển chuỗi cung ứng sang các quốc gia đồng minh) trở nên quyết liệt hơn. Sự phân mảnh thương mại giữa các khối kinh tế khiến chi phí sản xuất toàn cầu tăng lên đáng kể. Các rào cản thuế quan và kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao không chỉ làm chậm quá trình phổ biến AI mà còn gây ra sự lãng phí tài nguyên trên quy mô lớn.
Thế giới không còn là một mặt phẳng trơn tru như hai thập kỷ trước. Việc đứt gãy các dòng chảy thương mại tự do đã triệt tiêu đi những lợi thế về quy mô, khiến cho năng suất lao động toàn cầu tăng trưởng chậm chạp, dù có sự hỗ trợ của các thuật toán tiên tiến nhất.
4. Hy vọng vào nửa cuối năm 2026 và triển vọng 2027
Dù con số 2,6% có vẻ ảm đạm, nhưng các nhà phân tích tin rằng đây là giai đoạn ‘tích lũy năng lượng’. Khi các doanh nghiệp hoàn tất việc tích hợp AI vào quy trình lõi và các chính sách tiền tệ trở nên nới lỏng hơn, chúng ta có thể kỳ vọng vào một sự bùng nổ trong giai đoạn 2027-2030. Công nghệ cần thời gian để thẩm thấu và tạo ra sự thay đổi về chất trong cấu trúc kinh tế.
Các yếu tố cần theo dõi để cải thiện tăng trưởng:
- Tốc độ giảm lãi suất của Fed và ECB: Giúp giải phóng dòng vốn đầu tư.
- Sự ổn định của thị trường năng lượng: Đặc biệt là năng lượng xanh để vận hành các trung tâm dữ liệu AI.
- Cải cách chính sách lao động: Hỗ trợ chuyển đổi số cho lực lượng lao động phổ thông.
Kết luận
Kinh tế toàn cầu năm 2026 là một bức tranh với những mảng màu đối lập: Sự hào nhoáng của công nghệ AI và sự xám xịt của những con số tăng trưởng thực tế. Mức 2,6% không phải là một sự thụt lùi, mà là một lời nhắc nhở rằng công nghệ chỉ là công cụ. Để đạt được sự thịnh vượng bền vững, thế giới cần nhiều hơn những thuật toán; đó là sự ổn định địa chính trị, sự quản lý nợ công hiệu quả và một cơ chế hợp tác quốc tế cởi mở hơn.
