Kỷ Nguyên Trump 2.0: Liệu AI và Cải Cách Fed Có Thể Tái Hiện ‘Thập Niên Vàng’ 1990?

Trong các tuyên bố gần đây, Tổng thống Donald Trump đã vẽ nên một viễn cảnh rực rỡ cho nền kinh tế Hoa Kỳ, gợi nhắc về thời kỳ hoàng kim của những năm 1990. Theo tầm nhìn này, sự kết hợp giữa việc cải tổ nhân sự tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và làn sóng bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tạo ra một cú hích năng suất chưa từng thấy. Tuy nhiên, đằng sau sự lạc quan đó là những cuộc tranh luận nảy lửa giữa các nhà hoạch định chính sách và giới kinh tế học hàn lâm về tính khả thi của một ‘phép màu kinh tế’ thứ hai.

Nhìn lại thập niên 1990: Tiêu chuẩn vàng của sự tăng trưởng

Để hiểu tại sao ông Trump lại ám ảnh với thập niên 1990, chúng ta cần nhìn vào các số liệu thực tế. Đó là giai đoạn mà Mỹ trải qua chu kỳ tăng trưởng kinh tế dài nhất trong lịch sử (cho đến trước năm 2008), với tỷ lệ thất nghiệp thấp kỷ lục, lạm phát được kiểm soát và đặc biệt là sự bùng nổ của mạng lưới Internet toàn cầu. Năng suất lao động trong giai đoạn 1995-2000 đã tăng trung bình 2.5% mỗi năm, gấp đôi so với hai thập kỷ trước đó.

Thời điểm đó, sự xuất hiện của máy tính cá nhân và Internet đã thay đổi hoàn toàn cách thức vận hành của doanh nghiệp. Tổng thống Trump tin rằng AI chính là ‘Internet của thế hệ này’, một công nghệ có khả năng tự động hóa các quy trình phức tạp và giải phóng nguồn lực con người để tập trung vào các giá trị sáng tạo cao hơn.

Chiến lược ‘Kiểm soát’ Fed của Tổng thống Trump

Một phần quan trọng trong kế hoạch của ông Trump là thay đổi cách thức vận hành của Fed. Ông thường xuyên chỉ trích các quyết định tăng lãi suất của Chủ tịch Jerome Powell, cho rằng chúng kìm hãm sự phát triển. Bằng cách đề cử những nhân vật có tư tưởng tương đồng vào Hội đồng Thống đốc Fed, ông Trump hy vọng sẽ thúc đẩy một chính sách tiền tệ nới lỏng hơn, hỗ trợ cho các khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng công nghệ và AI.

Vai trò của các ứng viên Fed mới

Các nhà kinh tế dự đoán rằng những người được đề cử sẽ là những cá nhân ưu tiên tăng trưởng hơn là kiểm soát lạm phát một cách cứng nhắc. Điều này tạo ra một tâm lý hưng phấn trên thị trường chứng khoán, nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới. Nếu Fed mất đi tính độc lập, rủi ro lạm phát dài hạn có thể quay trở lại, làm xói mòn thành quả mà AI mang lại.

Sức mạnh của AI: Động cơ vĩnh cửu hay chỉ là bong bóng?

Trump và các cố vấn kinh tế của mình tin rằng AI sẽ thúc đẩy GDP tăng trưởng vượt mức 3% một cách bền vững. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh có khả năng viết mã, thiết kế dược phẩm, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và cung cấp dịch vụ khách hàng với chi phí gần như bằng không. Điều này, về lý thuyết, sẽ tạo ra một cú sốc cung tích cực, giúp giảm giá thành hàng hóa và dịch vụ mà không cần thắt chặt tiền tệ.

Sự hoài nghi từ giới chuyên gia

Tuy nhiên, các nhà kinh tế học như Robert Gordon lại đặt câu hỏi về mức độ ảnh hưởng thực sự của AI so với các cuộc cách mạng trước đây như điện lực hay động cơ đốt trong. Họ cho rằng mặc dù AI rất ấn tượng trong việc xử lý dữ liệu, nhưng việc tích hợp nó vào toàn bộ nền kinh tế để tạo ra sự bùng nổ năng suất thực tế sẽ mất nhiều thập kỷ chứ không phải vài năm. Hơn nữa, AI cũng đối mặt với các rào cản về tiêu thụ năng lượng khủng khiếp và các vấn đề pháp lý về bản quyền, điều mà thập niên 90 không gặp phải ở mức độ gắt gao như hiện nay.

Những thách thức khác biệt: 1990 vs 2024

Có ba điểm khác biệt cốt lõi khiến các nhà kinh tế lo ngại rằng mô hình thập niên 90 không thể sao chép đơn giản:

• Nợ công: Vào những năm 1990, Mỹ thậm chí đã có thặng dư ngân sách. Hiện nay, nợ công đã vượt quá 34 nghìn tỷ USD, hạn chế dư địa tài khóa cho bất kỳ kế hoạch kích thích lớn nào.
• Nhân khẩu học: Thế hệ Baby Boomers đang nghỉ hưu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động và tăng áp lực lên hệ thống an sinh xã hội, trái ngược với lực lượng lao động trẻ trung và dồi dào của 30 năm trước.
• Địa chính trị: Toàn cầu hóa đang bị đẩy lùi bởi các cuộc chiến thương mại và xu hướng bảo hộ, làm tăng chi phí đầu vào cho các doanh nghiệp công nghệ Mỹ.

Kết luận: Một canh bạc lịch sử

Tầm nhìn của Tổng thống Trump về việc sử dụng AI và Fed để tái thiết sự bùng nổ của thập niên 90 là một chiến lược đầy tham vọng nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro. Nếu AI thực sự mang lại cuộc cách mạng năng suất như mong đợi, Mỹ có thể bước vào một thời kỳ thịnh vượng mới. Ngược lại, nếu sự can thiệp vào Fed dẫn đến lạm phát phi mã và AI chỉ là một bong bóng đầu cơ, nền kinh tế Mỹ có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Giới kinh tế học vẫn đang nín thở quan sát xem liệu những con số trên bảng cân đối kế toán có khuất phục trước tầm nhìn chính trị của ông Trump hay không.