Sự rạn nứt của đế chế đồng Đô la: BRICS và chiến lược ‘soán ngôi’ lịch sử
Trong suốt hơn 80 năm kể từ Hiệp định Bretton Woods, đồng đô la Mỹ (USD) đã giữ vai trò là ‘xương sống’ của hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, thế giới đang chứng kiến một sự dịch chuyển địa chính trị và kinh tế chưa từng có. Khối BRICS, bao gồm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu, đang nắm bắt cơ hội hiếm có khi niềm tin vào đồng bạc xanh bắt đầu rạn nứt để thúc đẩy tiến trình phi đô la hóa toàn diện.
Sự lung lay của ‘Vị vua’ tiền tệ
Vị thế thống trị của đồng USD không chỉ dựa trên sức mạnh kinh tế của Mỹ mà còn dựa trên niềm tin tuyệt đối vào tính ổn định và thanh khoản của nó. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều yếu tố đã khiến niềm tin này bị xói mòn. Đầu tiên là việc Mỹ sử dụng đồng USD như một công cụ trừng phạt kinh tế (weaponization of finance), đặc biệt là sau cuộc xung đột tại Ukraine khi Nga bị loại khỏi hệ thống SWIFT. Điều này đã gửi một tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ tới các quốc gia khác: nếu bạn không đi theo đường lối của Washington, tài sản của bạn có thể bị đóng băng bất cứ lúc nào.
Thứ hai, nợ công của Mỹ đã vượt ngưỡng 34 nghìn tỷ USD, cùng với lạm phát kéo dài và các chính sách thắt chặt tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), đã dấy lên lo ngại về giá trị dài hạn của đồng tiền này. Các quốc gia bắt đầu tự hỏi liệu việc đặt tất cả ‘trứng’ vào một giỏ đô la có còn là chiến lược an toàn hay không.
Chiến lược phản công của BRICS
Khối BRICS không chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố. Họ đang thực hiện các bước đi cụ thể để giảm bớt sự phụ thuộc vào phương Tây. Một trong những động thái rõ ràng nhất là việc tăng cường sử dụng nội tệ trong thanh toán thương mại song phương. Trung Quốc và Nga đã gần như hoàn thành việc loại bỏ USD trong giao dịch hàng hóa; Ấn Độ đã bắt đầu thanh toán dầu mỏ bằng đồng Rupee với các đối tác Trung Đông; và Brazil cũng ký kết các thỏa thuận thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ với Bắc Kinh.
Dự trữ vàng: ‘Lá chắn’ an toàn mới
Bên cạnh việc sử dụng nội tệ, các ngân hàng trung ương thuộc khối BRICS đang dẫn đầu làn sóng thu gom vàng kỷ lục. Vàng được coi là một tài sản trung lập, không chịu sự kiểm soát của bất kỳ chính phủ nào. Việc thay thế trái phiếu kho bạc Mỹ bằng vàng trong kho dự trữ ngoại hối là minh chứng rõ nhất cho sự chuẩn bị của các quốc gia này đối với một tương lai không có sự hiện diện độc tôn của USD.
Xây dựng hệ thống tài chính thay thế
Thách thức lớn nhất đối với việc phi đô la hóa là sự thiếu hụt các hệ thống thanh toán thay thế đủ mạnh. BRICS đang nỗ lực giải quyết vấn đề này thông qua việc phát triển BRICS Pay – một hệ thống thanh toán số cho phép các thành viên giao dịch mà không cần thông qua mạng lưới SWIFT do phương Tây kiểm soát. Ngoài ra, ý tưởng về một đồng tiền chung BRICS dựa trên rổ hàng hóa hoặc vàng cũng đang được thảo luận sôi nổi, dù còn nhiều rào cản về mặt kỹ thuật và đồng thuận chính trị.
Vai trò của các thành viên mới
Việc mở rộng khối BRICS với sự gia nhập của các quốc gia như Saudi Arabia, UAE, Iran, Ai Cập và Ethiopia đã thay đổi đáng kể bản đồ năng lượng thế giới. Khi các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu bắt đầu chấp nhận thanh toán bằng các loại tiền tệ khác ngoài USD (phá vỡ hệ thống Petrodollar), nền tảng sức mạnh của Mỹ sẽ bị lung lay từ gốc rễ.
Những rào cản và thực tế khốc liệt
Dù xu hướng phi đô la hóa đang diễn ra mạnh mẽ, việc lật đổ đồng USD không phải là chuyện một sớm một chiều. USD vẫn chiếm khoảng 58% dự trữ ngoại hối toàn cầu và hơn 80% giao dịch ngoại hối. Tính thanh khoản vô đối và thị trường tài chính sâu rộng của Mỹ vẫn là một thỏi nam châm thu hút các nhà đầu tư. Hơn nữa, các quốc gia trong khối BRICS cũng có những mâu thuẫn lợi ích riêng, như sự cạnh tranh giữa Ấn Độ và Trung Quốc, điều này có thể làm chậm quá trình thống nhất các chính sách tài chính chung.
Tương lai của một thế giới đa cực
Cuộc chiến tiền tệ hiện nay không chỉ là về kinh tế, mà còn là cuộc chiến về tầm ảnh hưởng địa chính trị. Nếu BRICS thành công trong việc tạo ra một hệ thống tài chính song song ổn định, thế giới sẽ chuyển dịch từ trật tự đơn cực sang đa cực. Tại đó, không một quốc gia nào có thể áp đặt ý chí tài chính lên phần còn lại của thế giới. Đây là cơ hội hiếm có để các nước đang phát triển giành lại quyền tự chủ kinh tế và bảo vệ mình trước các cú sốc từ chính sách tiền tệ của Mỹ.
Kết luận
Niềm tin vào đồng USD lung lay là một sự kiện mang tính bước ngoặt của thế kỷ 21. Khối BRICS đang đứng trước một cánh cửa lịch sử để thay đổi cuộc chơi toàn cầu. Mặc dù con đường phía trước còn nhiều chông gai và sự phản kháng từ phía Mỹ sẽ rất quyết liệt, nhưng xu thế đa dạng hóa tài chính là không thể đảo ngược. Thế giới đang dần quen với một thực tế mới: đồng Đô la vẫn là một thế lực lớn, nhưng nó không còn là thế lực duy nhất.
